فلسفه براي كودك

تعلیم و تربیت از مهمترین فعالیتهای انسان در همه جوامع است .پیچیدگی رو به افزایش ساختارهای اجتماعی ، نیاز به تربیت و آماده سازی افراد برای زندگی در جامعه ی رو به رشد را بیش از پیش ضرورت بخشیده است و برآوردن این نیاز به آموزش نحوه ی درست اندیشیدن و پرورش قوه تخیل را میسر خواهد شد . در راستای ضرورت آموزش تفکر به دانش آموزان ،اداره کل آموزش و پرورش شهرستانهای استان تهران ،برنامه فعالیتهای فکری برای دانش آموز را ارائه کرده است . در این برنامه که در قالب داستان و فعالیت بیان میشود . دانش آموزان با بهره گیری از محتوا ،مفاهیم را خلق میکنند و مهارتهای تفکر و اجتماعی شدن را گسترش میدهند .

تعلیم و تربیت از مهمترین فعالیتهای انسان در همه جوامع است .پیچیدگی رو به افزایش ساختارهای اجتماعی ، نیاز به تربیت و آماده سازی افراد برای زندگی در جامعه ی رو به رشد را بیش از پیش ضرورت بخشیده است و برآوردن این نیاز به آموزش نحوه ی درست اندیشیدن و پرورش قوه تخیل را میسر خواهد شد . در راستای ضرورت آموزش تفکر به دانش آموزان ،اداره کل آموزش و پرورش شهرستانهای استان تهران ،برنامه فعالیتهای فکری برای دانش آموز را ارائه کرده است . در این برنامه که در قالب داستان و فعالیت بیان میشود . دانش آموزان با بهره گیری از محتوا ،مفاهیم را خلق میکنند و مهارتهای تفکر و اجتماعی شدن را گسترش میدهند .

اهداف برنامه :
پرورش روحیه خلاقیت و پرسشگری در دانش آموزان
فراهم نمودن فرصت اندیشیدن و ژرف نگری
نهادینه کردن شیوه ی درست اندیشیدن در ذهن و ضمیر دانش آموزان
ارتقا توانایی کودکان در بیان ایده ها و اندیشه ها
پرورش توجه به نظرات دیگران و تقویت نگرش مثبت

نحوه چینش کلاس : چینش صندلی های هر کلاس با توجه به موضوع آموزشی و شناخت از دانش آموزان کلاس ،توسط معلم تعیین خواهد شد . پیشنهاد میشود که شکل کلاس ها با توجه به هدف های برنامه تغییر کند . بچه های یک کلاس به همراه معلمانشان به طور دایره ای دور هم می نشینند . و رو در روی هم با یکدیگر به مباحثه می پردازند (این حلقه ،حلقه کندو کاو نامیده میشود )بنابراین کلاس به صورت حلقه کندو کاو یا انجمن در می آید که در آن کودکان به دنبال کشف حقایق مناسب با خودشان ،همیشه در حال کندوکاومشترک هستند . این نوع چینش دانش آموزان را ترغیب میکند به همدیگر پاسخ دهند .
نحوه شروع برنامه : پیش از شروع لازم است شما داستانی را که میخواهید مطرح کنید را به دقت بخوانید . در این برنامه دانش آموزان با قرائت یک داستان کلاس را آغاز میکنند . شاگردان هر کدام یک قسمت تعیین شده از داستان را با صدای بلند میخوانند،توزیع یکسان وقت هم در میان کودکان فراموش نمیشود البته تصمیم با شماست که خواندن داستان ها توسط یک دانش آموزکه مهارت خوبی در خواندن دارد، صورت می گیرد . بهتر است هر کدام به نوبت یک بند از داستان را بخواند تا در فعالیت کلاس شرکت نماید . وقتی قرائت یک داستان تمام شد معلم با این پرسش ها شروع میکند : آیا در این متن چیز مبهمی وجود دارد ؟ آیا میتوانید احساس خودتان را در قالب یک پرسش بیان کنید ؟ سپس معلم پرسش هر دانش آموز را بر روی تخته سیاه مینویسد و نام دانش آموز را به همراه شماره سطری که این سوال را برانگیخته است ،در کنار آن یادداشت میکند .(مالکیت ایده ها : مشخص است هر ایده توسط چه کسی مطرح شده است ) فراموش نکنید دانش آموزان میتواننددرباره ی چیزهایی که برایشان جالب است یا در مورد هر قسمت از داستان که حیرت آور بوده ، یا آن ها را به فکر انداخته ، سوال کنند .
معلم نباید در مورد داستان توضیحات جنبی و تکراری ارائه دهد. اگر دانش آموزی در بیان سوال خود مشکل دارد ،باید از سایر هم کلاسی ها کمک بگیرد تا رفتارهای مبتنی بر همکاری را به وجود آورد. بچه ها باید از یکدیگر بیاموزند و معلم تنها با سوال کردن می تواند آن ها را در طرح سوال یاری دهد .
با نوشتن تک تک سوال ها ،حالا کلاس فهرستی از سوال ها را بر روی تخته کلاس دارد . معمولا برخی از این سوال ها هیجان بیشتری ایجاد کرده و الهام بخش سوالات دیگری بوده است این دسته از سوال ها میتوانند نقطه خوبی برای بحث باشند . اما بهتر است معلم از بچه ها بپرسد چه کسی میخواهد بحث را آغاز کند . دست ها بالا می رود و معلم یکی از دانش آموزان را انتخاب می کند تا درباره پرسش ها ی نوشته شده بر روی تخته بحث را آغاز کند . (بگذارید علاقه بچه ها ،راهنمای شما باشد )

نقش معلم : معلم در چنین برنامه ای به جای اینکه به انتقال اطلاعات از ذهن خود و کتاب ها به ذهن کودکان بپردازد بیشتر تقویت روح جست و جو گری و ژرف نگری فلسفی را به آنها یاد میدهد . او به جای اینکه حافظه کودکان را با مشفیات و آخرین نتایج علوم در سطح وسیع بپراکند آنها را وا میدارد که قدرت قضاوت و پردازش اطلاعات قوی تری به دست بیاورند . معلم حاکم مطلق کلاس نیست و در کنار کودکان مینشیند و با جدیت تمام به سخنان و استدلال های آنان گوش میدهد . بنابراین او با کودکان به گفتگو مینشیند نه با این فکر که به آنها چیزی بیاموزد بلکه به این منظور که با آنها گفتگویی ایجاد کند که در این گفتگو حقیقتی کشف گردد .
ذکر یک نمونه : فرض کنید پرسش چیزی شبیه به این است : آیا خرگوش و روباه دوست هم هستند ؟ با ادامه کار ،به زودی کودکان شروع به درک این نکته خواهند کرد که مفهوم دوستی ،مبهم یا دو پهلو است و بدین ترتیب معلم میتواند بحثی را در زمینه ماهیت دوستی مطرح کند . (به طور حتم استلزامات اخلاقی رابطه ی دوستی توسط دانش آموزان مورد توجه قرار میگیرد ) بدین طریق کودکان با مفهوم دوستی آشنا و درگیر می شوند و پیشرفت این کار میتواند آن ها را نه تنها در تفکر بلکه در تمامی حوزه هایی مطالعاتی که در آ نها با مفاهیمی از این دست سروکار دارند کمک کند . این روشی است که فکر آ ن ها را برمی انگیزد و تا زمانی که قابلیت نقادی و خود انتقادی را در آنها پدید نیاورد ،آرام نمیگیرد و این فرایند نیز به نوبه خود آ نها را به خود اصلاحی سوق میدهد . در پایان بحث به سوال هایی که روی تخته نوشته شده توجه نمایید . از سوال کننده بپرسید که آیا بحث مفید بوده است . (آیا مطالب روشن تر شده است ؟ )(آیا احتمالات و دیدگاه های مختلف را بررسی کرده ایم ؟)(آیا دلایلی برای پاسخ ها مطرح شده است ؟)(آیا مطلبی هست که امروز آن را فهمیده باشی ؟ )و...

نمونه هایی برای طراحی فعالیت : 1)طراحی فعالیت برای داستان : در داستان های که برای دانش آموزان خوانده میشود مهارت های زیر کسب شود : - مهارت استدلال کردن - مهارت مفهوم سازی -مهارت پژوهش -مهارت های گفت و گو و تبادل نظر -مهارت های عاطفی -مهارتهای اجتماعی
طراحی فعالیت برای بازی : برای تشریح بازی های فلسفی میتوان موارد ذیل را بر شمرد : - هدف و کارکردهای این نوع بازی -تکنیک های این بازی -انتخاب شرکت کنندگان
طراحی فعالیت برای نمایش : در نمایش پیشنهاد میشود که از راه های مختلف می توان از بچه ها در خودگردانی نمایش کمک خواست بدین معنا که بچه ها در تمام مراحل تولید نمایش نقش ویژه خود را ایفا نمایند میتوانند متن نمایشی کتبی یا شفاهی تولید کنند یا اینکه معلم از داستان ها به انتخاب خود که قدرت نمایشی بیشتری دارند یا از نمایشنامه های حاضر استفاده نماید . برای طراحی صحنه نیز از خلاقیت دانش آموزان بهره گیرند . در فعالیتهای نمایشی به هر میزانی که بچه ها بتوانند با خودشان و تماشاگران ارتباط برقرار سازند ما به اهداف فلسفه برای کودک دست یافته ایم .